kolumny w sztukateriiKolumna zaliczana jest do najpowszechniejszych i najstarszych podpór architektonicznych stosowanych od czasów starożytnych, przede wszystkim w kulturze egipskiej, greckiej oraz rzymskiej. Ich prototypem są drewniane pnie, których zadaniem była podpora dachów domów. Kolumna składa się z trzech głównych elementów: dolnej bazy, środkowego trzonu i górnej głowicy. Zazwyczaj wykonywana jest z kamienia, cegły, żeliwa i drewna lub z mieszanego surowca. Kolumny używane są do wspierania belkowania oraz łuków. Jeżeli kolumny są ściśle ustawione, na tyle, że stykają się głowicami i bazami możemy nazywać je bliźniaczymi lub parzystymi. W przypadku gdy połączone są obwodami to mówimy o wiązce kolumn. Gdy kolumny ustawione są w rzędzie lub kilku rzędach to takie ułożenie nazywamy kolumnadą. Można je również kategoryzować wedle umieszczenia – ustawione przy ścianach są nazywane przyściennymi, wtopione w ścianę to półkolumny. Jedynym z rodzajów kolumn są filary, czyli elementy o wielobocznym przekroju, najczęściej czworobocznym lub ośmiobocznym.

Jak było wspomniane powyżej kolumny w architekturze wykorzystywano już w czasach starożytnych. Jako przykłady należy przytoczyć: łuki triumfalne, buleuteriony, stoa i propyleje. Kolumny powstały poprzez oderwanie się lica od ściany i wyodrębnienie się z lizena lub pilastra. W starożytności stosowano kolumny w stylach: doryckim, jońskim, korynckim, kompozytowym oraz toskańskim. Ich styl zmieniał się w zależności od okresów, ale jako element konstrukcyjny były wykorzystywane przez wieki – od średniowiecza po socrealizm. Chyba każdy z nas pamięta, jak na lekcjach historii opisywaliśmy różnice pomiędzy trzema modelami kolumn. Dlatego ku pamięci odnowię Wam te wiedzę. W architekturze starożytnej Grecji można wymienić następujące porządki (od najstarszego):

  • dorycki – najniższa ze wszystkich wymienionych kolumn o surowym, masywnym wyglądzie (bez bazy z prostą głowicą złożoną z abakusa);

  • joński – kolumna smuklejsza z profilowaną bazą, głowica posiada dekoracyjne elementy a trzon jest żłobkowany;

  • koryncki – najsmuklejsza z powyżej opisanych kolumn z profilowaną bazą, trzon ze żłobkowaniem, zaś głowica udekorowana elementami w kształcie wolut i liści akantu.

W powyższych opisach posługiwałam się terminem abakus. Jest to najwyższa część kapitelu kolumny, która ulega zmianie w zależności od epoki. Abakus z reguły przyjmował kształt czworobocznej płyty, na której znajdowało się nadsłupie.

Obecnie, kolumny używane są do wykończeń wewnętrznych i zewnętrznych budowli. Czasami wykorzystywane są jako pomniki. Na świecie najbardziej znanym pomnikiem jest Kolumna Trajana. W Warszawie, na placu Zamkowym, usytuowana jest figura Zygmunta III Wazy potocznie zwana Kolumną Zygmunta. Jest to najstarszy świecki pomnik w Warszawie. Statua została wzniesiona w latach 1643-1644 i ufundowana przez Władysława IV Wazę. Projekt był przygotowany przez Augusta Locciego i Constantino Tencalli. Figura w 1965 roku została wpisana do rejestru zabytków.

Kolumny zazwyczaj są bogato zdobione. Popularne jest ozdabianie ich żłobami biegnącymi wzdłuż członu lub płaskorzeźbami – na przykład w Egipcie na trzonach były umieszczane hieroglify. Same trzony zresztą nie były zbitą bryłą. Składały się z połączonych czopami kwadratowych bębnów.

 Historia architektury jest bardzo fascynującą nauką. Zawiera wiele nieznanych nam ciekawostek. Niektóre niepozorne elementy budowy kryją za sobą niesamowitą przeszłość.

Autorem artykułu jest sztukateria-elewacyjna.eu, producent sztukaterii styropianowej, gzymsów, boni i sztukaterii elewacyjnej.